Covid-19 Pandemisinde Ağız ve Diş Sağlığı

  • 18.Aralık.2020
Covid-19 Pandemisinde Ağız ve Diş Sağlığı

Covid-19 Pandemisinde Ağız ve Diş Sağlığı Hakkında Sözcü Gazetesi Röportajı 

Covid-19 Pandemisinde Kliniğinizde Aldığınız Önlemler Nedir?

Her ne kadar Covid-19 salgını ortaya çıktıktan sonra önlemlerimiz sıkılaşsa da, salgın öncesi dönemde diş hekimleri her zaman bulaşıcı hastalıklar ve çapraz enfeksiyon riski ile karşı karşıya kalmıştır. Ancak diş hekimi muayenehaneleri salgın öncesi dönemden itibaren bulaşıcı hastalıklarla mücadele ve bunların önlenebilirliği konusunda en güvenli yerlerden olmuştur. Zaten rutin olarak uyguladığımız sterilizasyon ve dezenfeksiyon uygulamalarımızı daha da genişleterek Covid-19 ile mücadelede biz de bir takım önlemler aldık. Öncelikle hasta kliniğimize ulaşmadan evvel randevu saatlerine erken veya geç gelmeden tam zamanında gelerek diğer hastalarla karşılaşma riskini düşürmelerini ayrıca zorunlu değil ise bu dönemde yanlarında refakatçi getirmemelerini istiyoruz. Yine hiçbir hastanın diğer hastayla karşılaşmaması için günlük hasta sayımızı düşürerek randevular arası zaman dilimini uzattık. Dezenfeksiyonun pekala sağlanacağı düşünülürse buraya kadarki en önemli unsur yüz yüze gelinen kişi sayısının azaltılmasıdır. Hasta kliniğe ulaştıktan sonra rutin galoş/maske temini, ateş ölçümü ve el dezenfeksiyonu sonrası beklemeden tedavi odasına alınır. Tedavi başlamadan önce virüs eliminasyonuna yönelik ağız gargarası ile ağız içi viral derişim azaltılır. Saçlar ile virüs taşınması riskine karşı tedavi koltuğu başlık örtüsü her hasta sonrası değiştirilir. Tedavi odasında görebileceğiniz tüm yüzeyler her hasta öncesi ve sonrası özel dezenfektanlar ile ikişer kez olmak üzere temizlenir. Kreşuar olarak adlandırılan ünite monte lavabo, tüm gider ve borular yani tedavi koltuğunun iç bölümleri de her hasta sonrası mutlaka dezenfektan çektirilmesi ile temizlenir. Ultrasonik temizlik, dezenfektan sıvısında bekletme ve otoklava giriş ile üç aşamalı olarak steril edilen diş hekimi aletleri tamamen kişiye özel, paketli ve mikroorganizmadan arınmış bir biçimde hastalarda kullanılır. Ortamdaki virüs ve diğer mikroorganizma derişiminin azaltılması için kliniklerin penceresi var ise havalandırma, yok ise hava temizleme cihazları büyük öneme sahiptir. Kişisel koruyucu ekipman ile çalışan hekim ve personel hem kendini korumak hem de çapraz enfeksiyon oluşturmamak için her hasta sonrasında maske, siper ve tek kullanımlık önlüğünü değiştirir. Hasta tedavi odasını terkettikten sonra yüzey temizliğine ek olarak sisleme cihazı olarak bilinen ilaçlama aletleri ile havada asılı kalabilmiş olan partiküllerin de dezenfeksiyonu sağlanır. Covid-19 diş hekimleri için bilinen ilk riskli hastalık değildir. Kanla, vücut sıvılarıyla ve hava ile bulaşan diğer hastalıkların da olması sebebi ile diş hekimleri salgın öncesi dönemden itibaren tüm bu riskler ile karşı karşıya kalmış ve yukarıda saydığım tüm önlemleri evvelden beri almıştır. Bu dönemde diş tedavilerinin yaptırılması ile ilgili herhangi bir risk ya da engel yoktur. Diş tedavilerini aksatmak daha büyük sorunlara sebep olabilir.

 

Korona virüsten korunmak için evde diş fırçalama dışında ne yapabiliriz?

Salgının ilk aylarında televizyonlarda bolca gördüğümüz meyve, sebze ve makarnaların dışını yıkama yöntemleri, limonlu su içme teknikleri malesef salgını önlemeye yetmedi. Elbette ki tüm bunların önemli olduğunu bilsek de virüsün öncelikli yayılma yolunun hava içindeki damlacıklar olduğunu hatırlatır, virüsten korunmanın en iyi yolunun insanlarla bireysel temaslardan kaçınmak olduğunu vurgulamak isterim. Tüm bunların yanısıra kişisel temizlik salgın sürecinde önemli bir silah haline geldi. Özellikle Covid enfeksiyonu sonrası oluşabilen pnömoni(zatürre) ile ağız hijyeni arasındaki ilişki yakın zamanda bilim insanları tarafından ortaya kondu. Yani covid ile görülen akciğer tutulumunda kötü oral hijyeni hastalık seyrine olumsuz etki gösteriyor. Bu dönemde kişisel temizliğe ek olarak doğru teknik ile günde en az iki kez dişlerin ve dilin fırçalanması muhakkak gereklidir. Ek olarak var ise enfeksiyon odağı oluşturabilecek diş çürükleri ve diş taşları ağızdan elimine edilmelidir. Hem göğüs hastalıkları açısından, hem de kalp kapakçığına yerleşen bakteri tipinin ilk olarak oral mukozada rastlanmasından dolayı kötü ağız hijyeni kalp krizi dahil birçok hastalığı tetikleyebilir. Diş fırçalama haricinde rutin oral hijyen eğitiminde diş ipi yapılması ve ağız çalkalama suları ile ağız ve boğaz gargarasını mutlaka öneriyoruz. Ancak alkol veya klorheksidin içerikli gargaralar SARS-CoV-2 virüs eliminasyonunda malesef direk etki göstermemektedir. Piyasadaki alkol içerikli gargaraların virüsü tamamen elimine edebilmesi için yaklaşık %60-80 civarında alkol içermesi gerekmektedir ki bu da oral mukoza için çok ciddi bir tahriş sebebidir. Bunun yerine virüs eliminasyonunda etki gösterdiği görülen Povidon Iyodin (PVP-I) içerikli preparatların kullanılmasının solunum yolları enfeksiyonlarının engellenmesinde 3 saatlik bir koruma sağlayabileceği öngörülmüştür. Oral ve nasal kavitelerin vücudumuzun giriş kapısı olduğunu unutmamalı ve hijyenine bu dönemde ekstra dikkat göstermeliyiz.

 

Bu süreçte diş tedavilerini yaptırmak ile alakalı bir kısıtlama veya bir tehlike var mı?

Yeni tip korona virüsün ülkemizde yeni görülmeye başlandığı ve henüz tanımlanamadığı 2020’nin ilk dönemlerinde yayılma yolu ve etkileri tam ortaya konuncaya dek Türk Diş Hekimleri Birliği’nin de önerdiği üzere yalnızca acil tedavileri uyguladık. Yayılma yollarının keşfi ile alınacak önlemler ve korunma yöntemleri de yavaş yavaş öğrenilmeye başlanmış oldu. Bu ekstra önlemler ile birlikte şu an kliniğimizde herhangi bir tedavi kısıtlaması bulunmamaktadır. Aksine vücut direncini düşürme ihtimali olan ve olası bir hastalık esnasında enfeksiyon odağı olabilecek tüm dişlerin tedavi edilmesini öneriyoruz. Şu an tedavisi ertelenen dişlerin çok daha büyük risklere sebep olabileceğini hatırlatmak isterim. Özellikle gebelerde olası bir diş enfeksiyonu sırasında ilaç kullanamama riskine karşın tüm koruyucu tedavilerini imkanları varken yaptırmalarını öneriyorum.